efendi köle karşıtlığı

olayları, durumları efendi köle karşıtlığı içinden okumak sosyal hayatın çözümlenmesinde önemli olanaklar sağlıyor...

efendi köle karşıtlığının tarihi efendiler veya köleler lehine kazanımlar veya kayıplarla dolu... iki bin yıl evvel atina'daki bir köleye oy kullanacağını, evinin, arabasının, çocuklarının olacağını; çocuklarını okula gönderebileceğini söyleseydik herhalde meşe odununu sırtımızda parçalardı... bugün modern bir köleye patronsuz, gerçekten ama gerçekten eşit, özgür, sömürüsüz-vesayetsiz, yarım gün çalışma yarım gün entelektüel faaliyet, güçlü ve sağlıklı bir hayattan söz edince alınan yanıtlar da pek pek nâzik sayılmazlar hani...

sosyal hayatı efendi köle karşıtlığından yalıtıp çözümlemeye çalışan okumalar çoğunlukla -bilerek bilmeyerek- efendiler lehine veya efendilerin emrinde, veyahut da efendiler için yapılan okumalardır... efendinin ekmeğini yiyerek serpilen entellektüel, genellikle efendinin düzenini muhafaza eden bir okumayı va'z etmiş, va'z edecektir... misal, platon'un, mevlana'nın, aristoteles'in, niççe'nin düşünce anaforları okuyanı haklılıklarıyla içlerine çekerler... bir sürü doğru çözümleme, tespit içerirler... ama anforlarının içinde efendilik kölelik durumunun ortadan kaldırılmasına yönelik bir önerme bulunmaz... kabaca niççe hırıstiyanlığa karşıdır, kelamla doğan tanrı'yı kelmala öldürür; mevlana sığlığa katlanamaz allah'ı her yerde görür; platon şairleri ütopyasına almaz; aristoteles soylu ve soysuz, değerli ve değersiz olarak insanları ikiye böler... saydığım hiçbir düşünürü efendi köle kalıbı ırgalamaz... onlar bu kalıp içinde kalarak iyi bir şeyler ararlar... oysa ki bu kalıbın korunuşudur kötülüklerin sürekliliğini sağlayan... bu kalıp içinde yapılıp edilen her 'iyi şey' sabun köpüğüdür... kalıcı çözüm efendilik kölelik durumunun bütün yansımlarıyla ortadan kaldırılmasıdır...

efendi köle karşıtlığının günümüzde, özellikle alt/üst orta düzeyde gelire sahip çalışan kesime yönelik etkileri bir yaşama kültürü oluşturmuş... william reich, eric from, guy debord, john berger, susan sontag gibi efendi köle karşıtlığı üzerinden sosyal hayatı çözümleyen düşünürler bu kültürün tariflerini yaparlar... günümüz köleleri, küçük kazanımları, küçük sahip oluşları, birer cilalı kabuk olarak örtünen yaratıklara dönüşmeye eğilimlidirler... oturulan ev en belirgin kabuktur... varsılların taklit giysilerini kuşanmak başka bir kabuktur... edinilen bilgi, gidilip dönülen tatil, içilen içkinin markası, yenilen yemeğin egzotikliği ve lüks kategorisindeki sıralaması ve eğlence seçenekleri başka başka kabuklardır... günümüz kölesi katman katman kabuklarıyla dünyaya örtünür... dünyada olup bitene, komşu dairede olanlara, eşine, çocuğuna, ebeveynine, kardeşine karşı hissizleşir... hissizleştikçe kurur... kurudukça mutsuzlaşır... ve genellikle avuntu yahut çare olarak adrenalin, entirika, ilginçlikler, emniyetli maceralar vb. peşinde koşar... kimin nerde ne yaptığı... kimin kime ne dediği, nasıl dediği, niye dediği yüzeysel bir ilgiyle izlenir durur... dünyanın bir yerinde, belki yanı başında bir milyon insanın katledilişini kendini avuturken, bütün hissizliğiyle seyreder... ve bir türlü bu dünyayı anlayamaz... daima yalnızdır... nedenini bilemez... ve cevabını araştırma gereği duymaksızın "ben nerde yanlış yaptım" deyip durur... mızmız, alıngan, taşkın, saldırgan, dikkatsiz, hazcı, dedikoducu köleler alışveriş merkezlerinde kredi kartlarıyla göğüslerine çizik atarak dolaşırlar... metalik bir kan kokusu yayılır şehir merkezlerine...

günümüz kölesinin -denetimi açısından- bir topluluğa, cemiyete, cemaate, târike, tekkeye, okula bağlılığı önemlidir... önünde milliyetçilik, faşistlik, dîni fanatizm, ırkçılık ve türlü ayrımcı ideoloji örgütlenip durmaktadır... bir millyetçi her şeyin iyi ve kötü gidişini ülkesindeki farklı milliyetlerle izah eder... 'dinci' her türlü kötü gidişi dinsel yozlaşmayla, dinsel standartların yıkılmasıyla ilişkilendirir... faşist ve ırkçı toplumu düzeltmek için gözü kapalı terör estirir... böylece efendi köle karşıtlığı bir yandan örtülür ve stabilize edilirken diğer yandan efendiler lehine işler, korunur...

günümüz kölelerinin kültürü ve ayrımcı örgütlenmeleri efendilerin tercihidir... efendilik ve kölelik durumunun ortadan kaldırılması fikri sindirilmiş, öğütülmüş yahut bir hoş seda'ya, bir oyalayıcı hâyale dönüşmüştürülmüştür... kölenin öz malı olan doğanın tahribatı gene kölenin umurunda değildir... yanı başında ırzına geçilen kadın, tekmelenen köpek, öldürülen çocuk umurunda değildir...

günümüz efendisi en kirli şeyleri en iyi paketler ve tanıtımlarla satabilen patrondur... patron, en kirli şeyi satmakla kalmaz atıklarıyla en temiz şeyleri de kirletir... tek hedefi vardır: kâr!.. efendi köle karşıtlığına körleşmiş, ayrımcı idealler ve örgütlenmeler içinde birbirini boğazlyan köleler efendinin kârına kâr eklerler... patronların kirli dizilerini seyredip, kirli filmlerine gidip arada gösterilen kirli ürünlerin reklamlarından etkilenip, marketlerden orünleri satın alıp kölelik durumlarına imza atarlar... sokakta, kırsalda, yoksul coğrafyalarda açlıktan, patron teröründen ölenlere belki uzak bir ilgi gösterir, yüzeysel bir hüzünle bakarlar... belki çocuklarını patronların askeri olarak, yoksul köleleri öldürmeye gönderirler gururla... günümüz kölesi birer böceğe dönüşmüş birer gregor samsa mıdır?..

barlar, meyhaneler, sosyal ağlar kederli yüreklerle dolar boşalır... kırmızı halı merasimlerine görüntülerini sunarak efendiler katında yer aldıklarını göstermek isteyen patron/efendi adayı köleler parıltılar saçarlar... hakikat daima örtülür...

onlu yaşlarımda anneme dünyanın adaletsiz bir dünya olduğunu anlatmaya çalışıyordum tepinerek... annem de bana, "oğlum beş parmağın beşi de bir mi?" diyordu... ben de ona, "ama hepsi bir ele ait." diyordum... beş parmağın beşi de bir olsaydı gerçek olamazlardı... ne korkunç bir ifadedir şimdi daha iyi anlıyorum, "oğlum beş parmağın beşi de bir mi?"... bu önerme beş parmak da eşit olmak için birbirine benzemelidir önermesini saklıyor... madem ki eşit olamazlar o zaman kölelik efendilik karşıtlığı da uygundur, tabiidir sonucuna ulaştırıyor... öyleyse görmeyelim hayatın bu kısmını, diye fısıldıyor... efendi efendidir köle de köle... kıçımızı basıp oturalım... birbirimize yalanlar anlatalım... görmeyelim gerçeği kör olalım...

efendi köle karşıtlığına göre düşünceler üretmeyen mevlana'nın bir sözüyle bitireyim, "körler yıldızları görmese de yıldızlar vardır."