Erdem ve Yalan

Sokakta bir adam görüyorum. Kim olduğunu bilmiyorum. Son derece sıradan bir adam. O sıradan adam büyük bir ruh dünyasının içinde yaşıyor olabilir. Kimsenin boynunda tabela yok. Kimin nasıl bir zihinsel serüven yaşadığını bilemeyiz. Ama gene de ufak bir çarpışmada, yol vermede, dikkatte, yürüyüş biçiminde, el kol savuruşta insanların nasıl insanlar olduğunu sezebiliyoruz. Şevkatli, sabırlı insanın uzaklara bakması, uzaklara bakarken yanlışlıkla birine çarptığında bin kere özür dilemesi bir şey anlatıyor. Öteki yerkapmak için ittiriyor kaktırıyor, ikaz edilince de kavga çıkarıyor. Bu sonuncunun şevkatine nasıl inanabilirim.

Din esasen bir disiplin olmalı. Kişinin kas sistemi alışkanlıklarından vaz geçemiyor. Kasları bir işe alıştırmak zihni kaslara gözcülük etttiriyor. Kaslar zihni, zihin kasları kolluyor giderek. İkisi de birbirine dönüyor. Ama namaz kılmak yeterli bir kas hareketi değil îman için. Namazdan alınan itilimle zihnin devam etmesi gerekiyor îmana. Ama olmuyor. Çünkü yukarıda örneklediğim kaba ve kavgacı adamların çoğu dini bütün bir imaj çiziyor... Îman için başka bir şeye de ihtiyaç var. Çaresizlik gibi bir şeye.

Ölüm insanın çaresiz kaldığı şeylerden biri. O yüzden ölüm hatırlatılıyor îmana davette. Ölüm kadar çaresiz olan bir şey daha var: Yaşamak! Îmandan koparan da bu nedense. Yaşama îman edilebilse sanırım sorun kalkardı ortadan. Yaşam disiplini en büyük disiplin. En büyük ahlaki kuralsa: İncitmeyeceksin!

Bütün dinlerin derûnileri bu kurala sığınır ve en azından değinirler. Yaşamla ölümü bir sayar, burayla 'öbür dünya'yı ayırmazlar da yaşayana hürmet ederler. İskenderiye Kütüphanecisi'nin insanları barbarlar ve yunanlar olarak ayırmayın, illa bir ayrım yapacaksanız erdemliler ve yalancılar olarak ayırabilirsiniz mealindeki derûn telkini bir türlü aklımdan çıkmıyor.